Coraz częściej w miejskiej przestrzeni można zauważyć miejsca, które nie tylko zdobią otoczenie, ale pełnią ważną funkcję ekologiczną — to ogrody deszczowe. Takie instalacje stanowią skuteczne narzędzie do radzenia sobie z problemem nadmiaru wody opadowej, który w miastach potrafi powodować powodzie, przeciążenie kanalizacji czy erozję gleby. Coraz więcej polskich miast decyduje się na tego rodzaju inwestycje, które obok funkcji użytkowych niosą też wartości edukacyjne i estetyczne dla lokalnych społeczności.
Co to jest ogród deszczowy i jak działa?
Ogród deszczowy to specjalistycznie zaprojektowany teren zielony, którego głównym zadaniem jest zatrzymanie i przefiltrowanie deszczówki spływającej z twardych powierzchni takich jak dachy, chodniki czy ulice. Woda trafia do ogrodu, gdzie wnika w glebę przez warstwę drenażową z żwiru, następnie zatrzymywana jest w glebie, a rośliny pomagają oczyścić ją z zanieczyszczeń. Zazwyczaj taka konstrukcja składa się z warstw: drenażowej (żwir), glebowej o grubości około 25 cm z odpowiednio dobranymi gatunkami roślin oraz wierzchniej warstwy żwiru (około 5 cm), co umożliwia instalację nawet na niewielkich przestrzeniach, w tym w pojemnikach pod rynnami. Ta struktura sprzyja naturalnej retencji i zapobiega nadmiernemu spływowi powierzchniowemu, który bywa przyczyną lokalnych podtopień i przeciążenia miejskiej sieci kanalizacyjnej. Badania pokazują, że ogrody deszczowe zwiększają wsiąkanie wody o około 30% w porównaniu z trawnikami i potrafią oczyścić do 90% zanieczyszczeń z wód deszczowych.
Takie rozwiązania wykazują także inne korzyści – poprawiają mikroklimat, zwiększają bioróżnorodność, zmniejszają erozję gleby oraz przeciwdziałają powodziom. Ich walory docenia się zwłaszcza w obszarach miejskich, gdzie efektywne zarządzanie wodą opadową staje się coraz bardziej palącym wyzwaniem, związanym ze zmianami klimatycznymi.
Aktualne działania i inicjatywy w Polsce
W Polsce realizacja ogrodów deszczowych zyskuje tempo, w konsekwencji czego powstaje wiele nowych instalacji. Przykładem efektywnego programu jest „Ogrody Deszczowe GZM”, który w 2025 roku zakłada budowę aż 26 takich ogrodów na terenie Metropolii Górnośląsko-Zagłębiowskiej. Projekt angażuje lokalne społeczności, uczniów oraz ekspertów, prowadząc warsztaty edukacyjne obejmujące etapy od planowania przez sadzenie, aż po pielęgnację i utrzymanie tych terenów przez minimum trzy lata. Szczegóły tego programu można znaleźć na stronie portalu TVS.
Natomiast Gliwice w 2025 roku rozpoczęły prace nad dwoma nowymi ogrodami deszczowymi przy ulicach Jasnej i Akademickiej, które mają być gotowe już przed końcem listopada. Z kolei Lublin dodał swój szósty ogród tego typu przy Centrum Kultury, tworząc zieloną przestrzeń o powierzchni 37 m² na zlewni 110 m² i mając na uwadze lokalne warunki konserwatorskie. Takie inicjatywy promują też edukację ekologiczną i podnoszą wartość terenów miejskich. Więcej informacji o nowych ogrodach w Lublinie znajduje się na stronie urzędu miasta Lublin.
Na Śląsku Fundacja Sendzimira zrealizowała ogrody deszczowe przy placówkach oświatowych, angażując do współpracy przedszkolaków, uczniów oraz seniorów w ramach działań społecznych. W Bydgoszczy natomiast istnieje pokazowy ogród od 2021 roku służący jako centrum edukacyjne, gdzie odbywają się liczne warsztaty dla uczniów – więcej na ten temat można przeczytać na oficjalnej stronie MWiK Bydgoszcz.
Reasumując, ogrody deszczowe stają się elementem miejskiej infrastruktury błękitno-zielonej, wspierając zarządzanie wodami opadowymi oraz kreowanie bardziej zrównoważonych i zdrowych przestrzeni do życia.
Zachęcam do zgłębiania tematu i rozważenia wprowadzenia takich rozwiązań również w przydomowych ogrodach lub w ramach lokalnych inicjatyw. Jeśli planujesz profesjonalne wsparcie w projektowaniu zieleni, warto skorzystać z platformy ogrodai.pl, gdzie eksperci pomogą dopasować rozwiązania do indywidualnych potrzeb.
Wykorzystane źródła: TVS, Architektura i Biznes, Gliwice.eu, Lublin.eu, MWIK Bydgoszcz.